İş Piyasasında 40 Yaş Paradoksu

Türkiye’de bir dönem 40’lı yaşlar emeklilik hayallerinin kurulduğu bir eşikken, bugün iş dünyası yeni bir gerçeklikle karşı karşıya. Yaşam sürelerinin uzaması ve nüfusun yaşlanmasıyla birlikte 40 yaş artık çalışma hayatının sonu olarak görülmüyor. Buna rağmen işe alım süreçlerinde yaşa ilişkin önyargılar etkisini sürdürüyor.

24 Saatte İş’in 2 bin 309 kişinin katılımıyla gerçekleştirdiği araştırma, Türkiye’de dikkat çekici bir paradoksu ortaya koyuyor: 40 yaş üstü çalışanlar iş arama konusunda gençlerden daha isteksiz ya da umutsuz görünmüyor ancak işverenlerin genç adayları tercih ettiğine ve yaşlarının iş bulma sürecinde dezavantaj yarattığına çok daha güçlü biçimde inanıyor.

40 yaş üstünde iş arama isteği değişmiyor

Araştırmaya göre 40 yaş üstü grubun günlük iş arama zorluğu algısı, 40 yaş altındaki adaylarla neredeyse aynı seviyede.

Son üç ayda iş değiştirmeyi deneyenlerin oranı her iki grupta da yaklaşık %45 olarak kaydedilirken, geleceğe iyimser bakanların oranı da her iki grupta %42.

Asıl fark ise adayların işverenlerin yaşa yaklaşımına ilişkin algısında ortaya çıkıyor.

40 yaş altındaki katılımcıların yalnızca %14’ü işverenlerin kendisinden daha genç bir adayı tercih ettiğini düşünürken, 40 yaş ve üzerindeki adaylarda bu oran %68’e yükseliyor.

“Yaşım farklı olsaydı iş bulmam daha kolay olurdu” diyenlerin oranı 40 yaş altında %34 iken, 40 yaş üzerinde %72’yeçıkıyor. Yaşı nedeniyle somut bir dezavantaj yaşadığını belirtenlerin oranı ise %45’ten %67’ye yükseliyor.

Mert Yıldız: “Ciddi bir özgüven kaybına yol açıyor”

24 Saatte İş Kurucu Ortağı Mert Yıldız, yaş konusunun yalnızca işe alım süreçleri açısından değil, adayların kendi iş arama davranışları üzerindeki etkisi açısından da değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.

İşverenlerde genç adayların “daha dinamik, uyumlu ve düşük maaş beklentisine sahip olduğu” yönünde örtük önyargılar bulunabildiğini söyleyen Yıldız, bu durumun aday tarafındaki etkisini şöyle anlatıyor:

“40+ adaylar bu durumu hissettikçe ‘nasıl olsa genci seçerler’ düşüncesini içselleştirip bunu psikolojik bir engele dönüştürebiliyor. Yaşın birkaç kez engel olarak karşılarına çıkması ise sonraki başvurularda ciddi bir özgüven kaybına yol açıyor.”

40 yaş üstü adaylar açısından bir başka sorun da deneyim ve beklentilerine uygun rollere ulaşmak. Genç bir aday onlarca başlangıç seviyesi ilana başvurabilirken kıdemli adayların seçenekleri daralabiliyor. Düşük maaşı kabul etmek, unvan kaybı yaşamak veya “fazla nitelikli” (overqualified) görülmek de bu süreçte adayların karşısına çıkabiliyor.

İş kaybı kaygısı da yaşla birlikte yükseliyor. Önümüzdeki 12 ayda işini kaybetme ihtimalini yüksek veya çok yüksek görenlerin oranı 40 yaş altında %23, 40 yaş üstünde ise %38.

“Deneyimi ölçülebilir bir değer olarak yeniden tanımlamak gerekiyor”

Mert Yıldız’a göre nüfus yaşlandıkça şirketlerin sürekli 20’li yaşlardan beslenmesi matematiksel olarak da zorlaşacak ve 40–50 yaş üzerindeki çalışanları daha uzun süre üretken tutmak iş gücü piyasasının bir zorunluluğu haline gelecek.

Yıldız, 50 yaşındaki algısal duvarın kırılması için üç noktaya dikkat çekiyor:

“Yaşa dayalı eleme ve ilan dilinin azaltılması, 45–50+ çalışanlar için yeniden beceri kazandırma ve teknoloji eğitimleri, bir de işverenlere bu grubu işe almaya yönelik teşvikler ve esnek çalışma modelleri. En kritik değişim ise ‘genç eşittir potansiyel, yaşlı eşittir maliyet’ bakışından çıkıp deneyimi ölçülebilir bir değer olarak yeniden tanımlamak.”

İş piyasasının “tatlı noktası”: 21–29 yaş

Araştırmanın yaş kırılımları, iş piyasasında 21–29 yaş aralığının algısal bir “tatlı nokta” olduğunu da gösteriyor.

Bu yaş grubunda yaşını avantaj olarak görenlerin oranı %73, yaş nedeniyle ayrımcılık deneyimi bildirenlerin oranı ise yalnızca %31.

50 yaş üstünde ise tablo tersine dönüyor. Bu grupta yaşını dezavantaj olarak görenlerin oranı %75’e, yaş nedeniyle ayrımcılık deneyimi bildirenlerin oranı ise %74’e çıkıyor.

Araştırmanın ortaya koyduğu tablo, 40 yaş sonrasında değişenin iş arama isteğinden çok yaşa ilişkin algı ve deneyimlerolduğunu gösteriyor. İş gücü yaşlandıkça deneyimli çalışanların iş hayatında daha uzun süre ve daha verimli şekilde kalmasını sağlayacak işe alım modellerinin önemi de giderek artıyor.

Kaynak: Ekonomist Dergisi, “İş piyasasında 40 yaş paradoksu”, 13 Eylül 2026.